TE WAKA MAORI O AHURIRI “KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA.” NO. 15. NEPIA, HATAREI, TIHEMA 26, 1863. [VOL. I

TE WAKA MAORI O AHURIRI
“KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA.”
NO. 15. NEPIA, HATAREI, TIHEMA 26, 1863. [VOL. I

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI.
TENA te Nupepa ka riro atu na i tenei meera ki a Porikapa Tamaihotua—me tuku mai e ia nga moni.
Tenei ka rite i a te Piata nga utu mo te nupepa ki a Paora Koropura. Me nga moni koki a Piripi P. Apatu, o Wairarapa, me a Nikora te herewkitau tenei kua tae mai.
Ko te reta a Paora Koropura tenei kua kitea— hei tera nupepa puta ai.
Kua kite koutou i te ahua o tenei kanga o te nupepa i tenei takiwa; ki tc mea lie kanga pai ia ki a koutou, kia kohoro te whakarite kia mau ai. Ta matou, ki tera e manaakitia c nga ranga- tira o Ngatikakungunu tenei kanga hei nui mona.

WAIKATO.
No te 17 o nga ra o Tihema ka u mai a te Kauri ki Nepia nei; no reira mai nga korero ao Waikato. Ko te Tinara tena, me nga hoia 500, kua tae ki Ngaruawahia —ko te ‘Paionia’ tima kei reira hoki e tu ana. Kaore tahi be tangata maori i kitea. Ko te paraki o te Kuini kua ara ki reira ; kua tukuna iho ta te Kingi. E rua nga pukapuka a Pene te Wharepu raua ko Pene Pukewhau, me etahi atu raugatira o Waikato, kua tae mai ki a te Kawana. E mea ana kia whakahokia atu nga tangata o Waikato kua bereheretia mai; e ki ana kati ma te pakeka ko nga mea kua mate. Te whakahokiuga atu a Kawana, ka.ki atu kore rawa ia e pa ki a ratou korero ai i te mea e mau touu ana ratou i te pu ; e kapi tonu ana te buarahi e taea ai te korero iuaiauei; engari, kia tukua katoatia mai a iatou pu, me nga paura, ki te Kawana- tanga, katahi ia ka ahei te korero ki a ra¬tou—inaianei, kaore.
No te 10 o nga ra o Tihema ka u mai ki Akarana tetahi tima no rawahi; 667 nga hoia i runga. Kei te moana tetahi, be kawe hoia mai ano.
E ki ana ko te tuahine o te Kingi i Rangiriri ano i te riringa ; i tu ki te turi. He mahia atu nga wahine i reira, me te tu ano etabi i te mata—ehara i te meapupuhi marire, be mea tupono noa. Ta ratou inahi be puru i nga pu, ka liomai ma nga tauc e pupuhi. Kotahi te wakine, e kore- rotia ana, i whakamomori i a ia, he wba- kaora i tona tane. Ko Rangiura te wahine, tamakiue a te Airoroa, (a wai ra nei); ko Ngakapa te tane, be raugatira ano. He kiteuga no taua wabine ka takoto te pu a tetak’i boia ki tona tane, katabi ka rere taua wahine ki mua i tona tane bei arai i te mata—lieoi, mate ana te . wabine, ora aua ko te taue.
Tera atu pea nga korero. ma te-Roari
Ahere, tima, e kawe mai; otira ekore e rokohanga iho tenei nupepa.
Ko nga iugoa o etahi o nga wabine i mate i roto i nga parepare i Rangiriri i te ngaunga a tc rakete, a te mata hoki; ko—
Te Paea te Rau, Irana Kaumanu, Hera Ruui, Mereana te Whaiwkiuwkiu, Te Reiti (tuahine a Tioriori), Tarotaha, Tiepa Mohi, Reta te Kota.
Tera auo etahi kaore, i mohiotia nga ingoa.
Tenei hoki etabi o nga taue (Rangatira) i mate, no muri nei ka rongona nga iugoa ; ara,
Hetaraka Murupaenga, no Ngatitapa ; Tamehaua Tamaki, no Ngatihikairo; te Wanahanga, no Ngatihinetu ; Te Tutere, no Ngatihaua ; Mokeua, no Ngatimahuta.
No te tima uei, no te ‘Korio,’ nga kore¬ro hou mai o Waikato. I te 13 o nga ra o te marama nei (te Ratapu) liaere ana etahi pakeha, miribia nei, i ro ngahere i Paparata, he kimi i tetahi boa riri ma ra¬tou. Kitea aua e ratou te ao ahi itawhiti; katahi ka anga whaka te ahi ra, ka whaka- momoka haere atu ; no te tatauga rawata- uga atu ka oho te tangata (raaori) i waiho bei tutai; katahi ka pubia e te pakeha taua tangata ra, mate rawa; katahi ka huaki te pakeha ki te kainga, a, kawe ana tetahi, kawe aua tetahi, tona mutunga iho oma aua nga maori, mahue aua tokowha o ratou ki te wheuua, mate rawa— ko etahi o amohia e nga wabine ki ro ngabere, ma- na c mate atu. Ko nga pakeha o te taua ra 26 ; ko uga maori i rokohanga iho ra, liui ki nga wahine ki nga tamariki, 50 tae ki te 60.
Ko te Wharepu kua mate i ona tunga i Moeraugi—no te 16 o nga ra o te marama i mate ai. No mua atu i tona matenga ka tukua mai ki a te Wheoro tona mokopuna (he kotiro) kia kawea mai ki te pakeha. Ko te tikanga o tenei ma koutou, ma uga maori e mohio.

WHARE WHAKAWA, NEPIA.
No te 15 o nga ra o Tihema nei ka tu te whakawa ki a Nikora Tahatabaroa mo te hoiho a Karauria Pupu, i whakawa raua ko te pakeha (ko Tame) i te 8 o nga ra o te marama nei—e whakapaetia ana na Nikora i tabae i te tau 1862.
Ka catitia a KAKAUEIA, ka tu, ka ki;—“ He kai mahi no Reti a Heremaia i tona wkiungamai itaku hoiko raho poka ki roto ki totaiepa a Reti i Nepia nei, Ko taua wkiunga a Heremaia

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s